سه شنبه, ۱, اسفند ۱۳۹۶

چند مقاله مهم پیرامون مسائل هسته ای

۵ خط قرمز تیم مذاکره کننده ایرانی در مذاکرات وین ۴

حامد علوی، ایران هسته ای: منابع مطلع در تهران می گویند تیم مذاکره کننده هسته ای برای تداوم مذاکرات خود با ۱+۵ خط قرمزهای جدیدی ترسیم کرده است.

در حالی که تیم های ایران و ۱+۵ مذاکرات وین ۴ را روزهای سه شنبه تا جمعه (۲۳ تا ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۳/ ۱۳-۱۶ می ۲۰۱۴) برگزار کردند، گزارش های دریافتی «ایران هسته ای» حکایت از آن دارد که خطوط قرمزی که تیم مذاکره کننده هسته ی ملزم به رعایت آن شده یک درجه پر رنگ تر شده است…..

این منابع می گویند، این مسئله چند دلیل عمده داشته است:

۱- اول اینکه ایران باور دارد که امریکابر خلاف آنچه ظاهرا ادعا می کند گزینه ای جز مذاکره و رسیدن به یک تفاهم ندارد و همانقدر که ایران نیازمند تفاهم است امریکا هم چنین نیازی دارد. بنابراین، تصمیم گیران در ایران عقیده دارند حالا که دولت امریکا نمی تواند به آسانی ریسک شکست مذاکرات را بپذیرد، ایران باید از این فرصت استفاده کند.

۲- دلیل دوم این است که تجربه نحوه پای بندی امریکا به توافق ژنو برای ایران حاوی این پیام بود که دولت امریکا تصور می کند که ایران در موضع ضعف و حالت اضطرار قرار دارد و بنابراین می تواند هر امتیازی را از ایران مطالبه کرده و متقابلا به تعهدات حداقلی خود هم پای بند نباشد. به نظر می رسد تهران تصمیم گرفته است با پر رنگ کردن برخی خطوط قرمز خود این اشتباه محاسباتی را تصحیح کند.

۳- سومین دلیل هم این است که خود تیم مذاکره کننده نیز دریافته است که نمی تواند با مذاکره از موضع ضعف به یک توافق خوب برسد. در واقع، این اکنون جمع بندی خود تیم مذاکره کننده و آقای روحانی است که ضرورت دارد موضع ایران درباره آنچه درباره آن مذاکره نمی کند، شفاف کند.

بر این مبنا، شنیده های «ایران هسته ای» حکایت از آن دارد که ۵ خط قرمز زیر از سوی دولت برای تیم مذاکره کننده هسته ای ترسیم شده است.

یکم- تحقیق و توسعه قابل مذاکره نیست

دوم- تمام تحریم ها باید در توافق نهایی به یکباره (و نه تدریجی) لغو شود.

سوم- درباره ظرفیت غنی سازی که ایران می تواند در گام نهایی حفظ کند، تنها نیاز ایران ملاک است نه چیز دیگر.

چهارم- ماهیت آب سنگین راکتور اراک باید حفظ شود

پنجم- در این مذاکرات مطلقا به مباحث دفاعی ایران ورود نخواهد شد.

روزنامه امریکایی وال استریت ژورنال روز ۲۳ اردیبهشت این موضوع را چنین توضیح داده است: «هر چند ایران و گروه ۱+۵ در تلاش هستند تا به فرمول مشخصی برای محدود کردن تعداد و همچنین نوع فعالیت دستگاههای سانتریفیوژ و همچنین انبارهای مواد هسته ای شکاف پذیر برسند اما آیت الله علی خامنه ای رهبر معظم ایران در هفته های اخیر بطور مرتب اعلام کرده است که حاضر به عقب نشستن از توانایی های هسته ای نیست. مقامات آمریکا و اروپا می گویند هنوز مطمئن نیستند که آیا موضع ایران درباره دستگاه های سانتریفیوژ یک ترفند تکنیکی در آستانه تهیه پیش نویس توافقنامه هسته ای نهایی در وین است و یا اینکه خط قرمزی برای مذاکره کنندگان ایرانی در گفت وگو با گروه ۱+۵ است»….

آخرین گزارش مدیرکل آژانس از تاثیرات اجرای توافقنامه ژنو بر برنامه هسته‎ای ایران
از ۲۰۰ کیلو ذخایر اورانیوم ۲۰ درصد ایران تنها ۴۰ کیلو باقیمانده است/ توقف توسعه اراک؛ عدم نصب سانتریفیوژ جدید در فردو و نطنز/ هیچ مرجعی برای گزارش میزان پایبندی ۱+۵ به تعهدات وجود ندارد

گروه بین‎الملل – رجانیوز: آژانس بین المللی انرژی اتمی در گزارش جدید خود از نابودی ۸۰ درصد ذخیره اورانیوم ۲۰ درصد ایران در قالب عمل به توافقنامه ژنو خبر داد.
به گزارش رجانیوز، در این گزارش آژانس تاکید کرد که ایران ارانیوم بالای ۵ درصد غنی نکرده، هیچ سانتریفیوژ نسل جدیدی را در تاسیسات خود از جمله فرود نصب نکرده و مجمتع اراک نیز کماکان تعطیل بوده و عملیات توسعه آن متوقف شده و UF6 به هیچ یک از ۱۲ آبشار دیگر موجود در تأسیسات فردو نیز تزریق نشده است.

برخی از بند های اصلی گزارش مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی

• آژانس به نظارت و راستی آزمایی در خصوص اقدامات مرتبط هسته ای که در طرح اقدام مشترک (JPA) مطرح شده، ادامه داده است (به پیوست III مراجعه شود).

• از زمان اجرای طرح اقدام مشترک، ایران به غنی سازی UF6 (هگزافلورید اورانیوم) با غنای بالاتر از ۵ درصد U-235 در هیچ یک از تأسیسات هسته ای خود نپرداخته است. در نتیجه فرایند رقیق سازی و تبدیلی که در طی همان مدت انجام شده، ذخایر هگزافلورید اورانیوم ایران با غنای بالاتر از ۲۰ درصد U-235 از ۲۰۹٫۱ کیلوگرم به ۳۸٫۴ کیلوگرم کاهش یافته است.

• غنی سازی هگزافلورید اورانیوم با غنای تا ۵ درصد U-235 با همان روندی که در گزارش پیشین مدیرکل آژانس به آن اشاره شده بود، ادامه می یابد. هیچ سانتریفیوژ جدیدی از نوع IR-1 و یا IR-2m (سانتریفیوژهای نسل اول و نسل دوم) در تأسیسات غنی سازی، تأسیسات غنی سازی فردو و یا تأسیسات آزمایشی غنی سازی نصب نشده است (production area). میزان مواد هسته ای که به شکل هگزافلورید اورانیوم غنی شده با غنای تا ۵ درصد U-235 باقی می ماند، ۸ هزار و ۴۷۵ کیلوگرم می باشد.

• هیچ سازه اصلی جدیدی در راکتور IR-40 (راکتور ۴۰ مگاواتی آب سنگین اراک) نصب نشده و هیچ فرایند تولید و آزمایش سوختی نیز برای این راکتور صورت نگرفته است.

• فراهم سازی دسترسی کنترل شده آژانس به کارگاه های مونتاژ سانتریفیوژ، کارگاه های تولید روتور سانتریفیوژ و تأسیسات ذخیره سازی همچنان ادامه دارد.

 

جزئیاتی از باج خواهی های غیر منتظره آمریکا در وین ۴ 
محمد صدری، ایران هسته ای: برخی منابع می گویند با شروع چانه زنی درباره نگارش متن توافق نهایی در وین، گروه ۱+۵ در برخی مواضع خود عقب گرد جدی کرده و در پاره ای از موضوعات، پیشنهادهایی روی میز گذاشته که به معنی بازگشت به نقطه صفر یا حتی چیزی بدتر از آن است.

پس از بازگشت تیم مذاکره کننده هسته ای از وین به تهران و آغاز ارزیابی ها درباره چرایی عدم پیشرفت مذاکرات در وین، منابع مطلع می گویند برخی مواضع امریکا در این مذاکرات «پس رفت هایی کاملا جدی و غیر منتظره» بوده است….

به عنوان نمونه، این منابع می گویند در حالی که موضوع راکتور اراک تقریبا حل شده بود و دو طرف درباره اصول یک راه حل که ماهیت آب سنگین راکتور را حفظ ولی پلوتونیوم خروجی آن را کاهش می داد توافق کرده بودند، در مذاکرات وین ۴ امریکایی ها دوباره مسئله تبدیل شدن این راکتور به یک راکتور آب سبک را مطرح کرده اند.

جالب است که دولت امریکا چندی پیش خود برای بازطراحی قلب راکتور به منظور کاهش ظرفیت تولید پلوتونیوم آن پیش قدم شده و طرحی به ایران ارائه کرده بود.

مسئله دوم، ظرفیت غنی سازی در ایران است. باز هم با وجود اینکه تصور می شد که امریکا خود را برای پذیرش حداقل ۵۰۰۰ ماشین نسل  اول در ایران آماده کرده، موضعی که امریکایی ها در این دور از مذاکرات اتخاذ کرده اند این بوده که فقط می توانند وجود ۵۰۰ ماشین سانتریفیوژ را در ایران بپذیرند.

درباره مسئله موشک ها نیز اختلافات دوباره و به شدت احیا شده است. به رغم اینکه برخی شواهد ازجمله اظهارات رابرت آینهورن در نشست بروکینگز نشان می داد احتمالا امریکایی ها در این باره دیدگاه های معتدل تری اتخاذ خواهند کرد، منابع مطلع می گویند امریکا در مذاکرات وین ۴ بر ضرورت بحث درباره برد و ظرفیت موشکی ایران اصراری متفاوت از گذشته کرده است.

 اطلاعات منابع دیگر حکایت از آن دارد که امریکا در مذاکرات وین ۴ به طور محسوسی از نقش چین و روسیه کم کرده و آنها را به حاشیه رانده بوده است.

با وجود اینکه برخی تحلیلگران می گویند آنچه در مذاکرات وین ۴ رخ داده طبیعی بوده و سخت تر شدن مواضع امریکا دلیلی جز افزایش قدرت چانه زنی اش نداشته، ولی جمع بزرگ تری معتقدند این تغییر موضع بیش از آنکه یک تاکتیک مذاکراتی باشد محصول دو عامل است:

۱- برآورد امریکا از اینکه دولت درایران، به محض مشاهده دورنمای از دست رفتن شانس حصو توافق جامع، آماده هر نوع امتیازدهی خواهد بود.

۲- زد و بند پنهان امریکا با اسراییل برای گرفتن حداکثر مقدار امتیاز از ایران.

این شواهد در مجموع ناامید کننده به نظر می رسد و نشانه هایی هست که دولت نیز گزینه «عدم توافق» را در برآوردهای خود وارد کرده است.

 

 

«راه اندازی کامل» تنها راه تیم مذاکره‌کننده ایرانی برای سرنوشت فردو با توجه به خطوط قرمز نظام/ چرا توافقی که در آن راه اندازی کامل فردو نادیده گرفته شود، بی ارزش است؟

کمیل نقی پور – گروه بین الملل رجانیوز: …

نقشه راه آمریکا برای فردو در مذاکرات گام نهایی چیست؟

اما همانگونه که اشاره شد در توافقنامه ژنو فردو در حالت نیمه تعطیل قرار گرفته است چرا که فقط با یک چهارم توانایی خود می تواند فعالیتش را ادامه دهد اما آمریکا برای مذاکرات گام نهایی چه سرنوشتی برای فردو در نظر گرفته است؟

پاسخ به این سئوال ساده است.

تعطیلی کامل فردو و یا تغییر کاربری آن به نحوی که دیگر فعالیت غنی سازی صعنتی در آن صورت نگیرد برنامه مشخص و اعلام شده آمریکا برای تاسیسات زیرزمینی هسته ای ایران در مذاکرات گام نهایی است.

موضوعی که بارها توسط مقامات آمریکایی به آن اشاره شده است.

در همین راستا، وندی شرمن اواسط بهمن ماه سال گذشته در جمع اعضای مجلس سنا درباره  لزوم تعطیلی تاسیسات فردو در گام نهایی گفته بود: « این مذاکرات بر اساس اعتماد نیست، بلکه هر راهکار جامعی بر اساس اقدامات قابل‌ راستی‌آزمایی خواهد بود که ما و جامعه بین‌الملل را مطمئن سازد که ایران به دنبال سلاح اتمی نیست و به آن دست نمی‌یابد، ایران برای برنامه صلح‌آمیز نیازی به یک سایت زیرزمینی ندارد، ایران نیازی هم به رآکتور آب‌سنگین اراک ندارد.»

منظور وندی شرمن از سایت زیر زمینی ، تاسیسات فردو است.

اما باراک اوباما رییس جمهور آمریکا به صراحت بیشتری درباره فردو سخن گفته و دقیقا اسم فردو را ذکر کرد.

رئیس جمهور آمریکا ۱۳ روز بعد از توافق ژنو یعنی در روز شنبه ۱۶ آذر ۱۳۹۲ (۷ دسامبر ۲۰۱۳) با شرکت در کنفرانس سالانه مرکز سابان در موسسه بروکینگز در این باره اظهار کرد:

«ما می دانیم که آنها (ایرانی ها) به یک مرکز مستحکم زیرزمینی مثل فردو برای برنامه صلح آمیز هست های نیازی ندارند. آن ها قطعاً به یک رآکتور آب سنگین در اراک برای برنامه صلح آمیز هسته ای نیاز ندارند. آ نها به سانتریفیوژهای پیشرفت های که الآن دارند، برای یک برنامه محدود صلح آمیز هسته ای نیاز ندارند. از این رو در نهایت سؤال این است که آیا آ نها حاضرند بخشی از پیشرفت هایشان را که در یک برنامه محدود و صلح آمیز هسته ای قابل توجیه نیست و فقط نشانه تمایل آن ها برای رفتن به سمت مرحله آستانه هست های است، کنار بگذارند؛ و اگر ما بتوانیم این پیشرفت ها را به طور قابل ملاحظه به عقب برانیم، صاحب پیروزی نهایی شد هایم. »

این جمله باراک اوباما یعنی «ما می دانیم که آ نها (ایرانی ها) به یک مرکز مستحکم زیرزمینی مثل فردو برای برنامه صلح آمیز هست های نیازی ندارند» با استناد از این بند توافقنامه ژنو به کار رفته است، که آمده:

(گام نهایی) دربرگیرنده یک برنامه غنی سازی که توسط طرفین تعریف شده با عناصر توافق شده توسط طرفین منطبق با «نیازهای عملی» [ایران]، با محدودیت‌های توافق شده در زمینه دامنه و سطح فعالیت¬های غنی¬سازی، ظرفیت، مکانی که [غنی¬سازی] انجام می شود، و ذخایر اورانیوم غنی¬شده برای یک دوره ای که توافق می گردد.

Involve a mutually defined enrichment programme with mutually agreed parameters

consistent with practical needs, with agreed limits on scope and level of enrichment

activities, capacity, where it is carried out, and stocks of enriched uranium, for a period to

be agreed upon.

 

در این بند توافق ژنو اشاره شده که ایران باید بر اساس «نیاز عملی» خود که مورد توافق طرفین باشد باشد یک برنامه غنی سازی را تعریف کند و از آن سو باراک اوباما رئیس جمهوری آمریکا اشاره می کند که ایران برای برنامه صلح آمیز هسته ای «نیازی» به فردو ندارد.

یعنی همانگونه که در توافقنامه ژنو و برخلاف ماده ۴ NPT، تیم مذاکره کننده ایرانی در توافقنامه ژنو، راه اندازی یک برنامه غنی سازی را به «نیازهای عملی مورد توافق طرفین» محدود کرده است و عملا این حق را به طرف مقابل داده درباره تعطیلی قسم یا تمامی تاسیسات برنامه هسته ای ایران برنامه ریزی کنند.

برنامه تیم مذاکره کننده ایران برای صیانت از فردو چیست؟

هر چند مقامات آمریکایی به وضوح برنامه خود درباره تاسیسات فردو را اعلام کردند ولی تا کنون مقامات ایرانی موضع شفاف و رسمی درباره این تاسیسات ارائه نکردند.

اما نکته ای که از سوی تیم مذاکره کننده ایرانی باید مورد توجه قرار گیرد خطوط قرمزی است که توسط رهبر معظم انقلاب و مجلس شورای اسلامی برای مذاکرات هسته ای ترسیم شده است.

مقام معظم رهبری روز ۲۰ فروردین سال جاری در دیدار با مدیران و دانشمندان انرژی هسته ای در بیان خطوط قرمز نظام در مذاکرات به ۶ مورد اشاره داشتند که در این بین ۳ مورد به صورت مستقیم به موضوع فردو مرتبط می شود.

الف)کسی حق مداخله بر روی دستاوردهای هسته ای را ندارد و کسی هم این کار را انجام نمی‌دهد.

ب)مسئولان باید در مورد دستاوردهای هسته‌ای تعصب داشته باشند.

ج)مذاکره کنندگان کشورمان نباید هیچ حرف زوری را از طرف مقابل قبول کنند.

از سوی دیگر نمایندگان مجلس شورای اسلامی از تیم مذاکره کننده هسته ای خواسته اند که در مذاکرات گام نهایی حقوق ایران بر اساس معاهده NPT  رعایت شده و به آن خدشه وارد نشود.

با توجه به اینکه توافقنامه ژنو به عنوان مبنای مذاکرات گام نهایی است ، تیم مذاکره کننده ایران چگونه می تواند از حقوق ملت در موضوع فردو صیانت کند؟

برای پاسخ به این سوال باید به این نکته توجه کرد که در عناصر گام نهایی موضوعی که به تاسیسات فردو مرتبط است همان بندی است که برنامه غنی سازی ایران را به نیازهای عملی مورد توافق پیوند می زند.(۲)

از سوی دیگر توافق نهایی زمانی حاصل می شود که همه موارد اختلافی مورد توافق باشد. (۳)

در چنین شرایطی با توجه به خطوط قرمز نظام ، تیم مذاکره کننده ایران در عمل نباید به چیزی «کمتر از راه اندازی کامل تاسیسات فردو» راضی شود و با طرف مقابل توافق کند.

این گزاره، یعنی راه اندازی کامل تاسیسات فردو با توجه به اینکه ایران برای تامین سوخت نیروگاه بوشهر نیاز به پنجاه هزار سانترفیوژ  نسل اول دارد کاملا معقول و قابل پیگیری است.

یعنی نیاز عملی ایران ایجاب می کند که تاسیسات فردو با تمامی ظرفیت خود فعالیت کند نه آنکه به گفته مقامات آمریکایی این تاسیسات به صورت کامل تعطیل شده و یا تغییر کاربری دهد.

البته با توجه به مصوبه مجلس مبنی بر تولید ۲۰ هزار مگاوات برق هسته ای (ساخت ۲۰ نیروگاه همانند نیروگاه بوشهر) ایران نیاز به چرخش ۱ میلیون سانتریفیوژ نسل اول دارد که این موضوع نیز از سوی تیم مذاکره کننده ایران باید مورد تاکید قرار بگیرد.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*