شنبه, ۲۵, آذر ۱۳۹۶

گزارشی از ششمین جلسه از سلسله جلسات اولیا در کانون امام حسن مجتبی با موضوع مدیریت زمان و برنامه ریزی

مدیریت زمان و برنامه ریزی

روز جمعه ۱۱ مهر، ششمین جلسه از سلسله جلسات اولیا در کانون امام حسن مجتبی برگزار شد. روشهایی که می تواند کمک کند تا فرزندان اهل مدیریت زمان و برنامه ریزی بار بیایند، موضوع محوری جلسه بود که با توجه به شروع سال تحصیلی، یکی از دغدغه های اصلی اولیا نیز همین بود. در انتهای جلسه کارنامه عملکرد تابستان دانش آموزان و برنامه ی سال تحصیلی کانون نیز توسط مسئول دوره ها به اولیا ارائه شد.

 

بسم الله الرحمن الرحیم

با عرض سلام و خیرمقدم خدمت اولیای محترم، از حضور گرامی شما تشکر می کنیم و اولیای محترم باید بدانند حضورشان در جلسات اولیا مایه ی دلگرمی مسئولین کانون است تا کارشان را به بهترین نحو انجام دهند. بنابراین تشکر ویژه می کنیم از اولیای محترمی که همواره به موقع در جلسات حضور به هم می رسانند.

برنامه ریزیهای کانون متناسب با حجم برنامه های دانش آموزان در مدرسه و متناسب با ظرفیت و فرصت بچه ها صورت می گیرد اما آیا این کفایت می کند  تا بچه ها به بهترین نحو از پس تکالیفشان برآیند؟ معلوم است که کفایت نمی کند بلکه مواردی هست که والدین و مربیان باید مدنظر داشته باشند و به کارگیرند تا فرزندانشان بتوانند به بهترین نحو به بهره گیری از زمان و انجام وظایفشان بپردازند.

در جلسه پس از آنکه اولیای محترم خودشان در مورد مواردی که باید والدین مدنظر داشته باشند، اعلام نظر کردند، سخنران جلسه به جمع بندی و ارائه ی مطلب در این زمینه پرداخت. اهم مباحثی که والدین و مربیان باید برای نهادینه کردن ملکه نظم در فرزندان مورد توجه قراردهند به شرح زیر است:

  • تقویت شناخت طفل پیرامون وقت و اجل و ویژگیهای آن به منظور درک ارزش زمان

انسان اگر بخواهد قدر چیزی را بداند لازم است نسبت به آن شناخت لازم را کسب کرده باشد. به همین دلیل امیرالمؤمنین علیه السلام مردم را دشمن آنچه نمی‌دانند معرفی می‌کند. بر این اساس اگر کسی قدر وقت، دوره عمر هر کار و دوره عمر خود را نشناسد به تدریج فرصت‌های طلایی و منحصر به فرد خود را از دست می‌دهد.

عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ‏ فِی وَصِیَّهِ لُقْمَانَ لِابْنِهِ یَا بُنَیَ‏ اعْلَمْ أَنَّ الدُّنْیَا قَلِیلٌ وَ عُمُرَکَ‏ مِنْهَا قَلِیلٌ مِنْ قَلِیلٍ وَ یَقِرُّ مِنَ الْقَلِیلِ قَلِیل‏[۱]

لقمان در وصیتى به فرزندش فرمود: فرزندم! بدان که دنیا کوتاه است و عمر تو اندک، بنا بر این از اندک فقط اندک حاصل مى‏شود.

قالَ کَمْ لَبِثْتُمْ فِی الْأَرْضِ عَدَدَ سِنینَ * قالُوا لَبِثْنا یَوْماً أَوْ بَعْضَ یَوْمٍ فَسْئَلِ الْعادِّینَ * قالَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاَّ قَلیلاً لَوْ أَنَّکُمْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ[۲]

مى‏فرماید: «چه مدت به عدد سالها در زمین ماندید؟» مى‏گویند: «یک روز یا پاره‏اى از یک روز ماندیم. از شمارگران [خود] بپرس.» مى‏فرماید: «جز اندکى درنگ نکردید، کاش شما مى‏دانستید.»

امام علی علیه السلام: انما انت عدد ایام، فکل یوم یمضی علیک یمضی ببعضک؛[۳]

تو چند روزی بیش نیستی. پس هر روز که بر تو می گذرد، پاره ای از تو را می برد.

شاید به همین خاطر نیلی پور در کتاب مدیریت زمان می نویسد: “کشتن زمان، وقت کشی نیست؛ خودکشی است.”[۴]

  • آموزش مهارت مدیریت زمان

فرزندانتان باید هم برنامه های بلند مدت و کوتاه مدت خود را بنویسند و هم سپس گزارش عملکرد را مکتوب سازند تا به تدریج به اجرای بهترین برنامه ی ممکن توفیق یابند و ملکه ی نظم در فرزندان نهادینه شود. البته اولیا و مربی باید کمک کنند تا برنامه ریزی صحیح، منطقی و متعادل صورت گیرد و هم در اجرای برنامه، فرزندان را یاری کنند تا به تدریج اختلاف برنامه و اجرا به حداقل برسد.

باید به این نکته توجه داشت که اغلب افراد به راحتی به مکتوب سازی برنامه ها و گزارش کار تن نمی دهند اما همه باید توجه داشته باشند که اگر فردی برای مدیریت زمان وقت بگزارد، چند برابر آن وقت را در طول عمرش به این وسیله زنده می کند و هم کیفیت اجرای برنامه ها را می تواند بهبود دهد و هم انسان را هدفمند بار می آورد.

نجاری با اره ای کند مشغول بریدن چوب بود، فردی به او گفت: اره ات را تیز کن تا چوب راحت تر و در زمانی کمتر بریده شود. او گفت: وقت ندارم!!! گاهی وقت نداشتن های ما در زندگی از همین قبیل است. راننده ای که از پیش مقصد خود را مشخص می کند می تواند کوتاه ترین و بهترین راه را از قبل برگزیند و بر طول و کیفیت سفرش تأثیر مثبت بگزارد.

الامام الکاظم «ع»: اجتهدوا فی أن یکون زمانکم اربع ساعات: ساعه لمناجاه اللَّه؛ و ساعه لأمر المعاش؛ و ساعه لمعاشره الإخوان و الثّقات الّذین یعرّفونکم عیوبکم و یخلصون لکم فی الباطن؛ و ساعه تخلون فیها للذّاتکم فی غیر محرّم. و بهذه الساعه تقدرون على الثّلاث ساعات …[۵]

امام کاظم «ع»: در آن بکوشید که زمانتان را به چهار بخش تقسیم کنید:

ساعتى براى مناجات با خدا؛ و ساعتى براى امر زندگى؛ و ساعتى براى آمیزش با برادران و معتمدانى که عیبهاى شما را به شما بشناسانند و در باطن به شما اخلاص داشته باشند؛ و ساعتى براى پرداختن به لذتهایى که حرام نباشد. و به این ساعت است که براى گذراندن آن سه ساعت توانایى پیدا مى‏کنید.

  • علاقه به کار

اگر افراد به کاری که انجام می دهند، علاقه مند نباشند، یا اصلاً به سرانجام نمی سد و یا به بدترین نحو انجام می شود. اگر انسان به کاری علاقه مند باشد، فوری و در کمترین زمان آن را به بهترین نحو به انجام می رساند. بنابراین اولا باید فرزندان به سمت رشته و کاری که علاقه و استعداد دارند، هدایت شوند و ثانیاً حین انجام امور، با انگیزه سازی، تشویق، حمایت و هدایت، از خسته شدن و بازماندن فرزندان جلوگیری کنیم چرا که هر کاری مخصوصا در بلندمدت ممکن است سخت شود. مثلاً بلند کردن وزنه یک کیلویی برای همه ساده است اما اگر زمان طولانی بگذرد، نگه داشتنش سخت و امکان ناپذیر می شود.

  • انجام هر کار در جای خودش

اگر امکان دارد والدین طوری بسترسازی کنند تا فرزندان بتوانند تکالیف مربوط به هرجایی را در همان مکان به انجام برسانند، مثلاً تکلیف مدرسه را همان جا و تکالیف کانون را نیز در کانون و با کمک و همراهی دوستان خود در مباحثات تکمیل کنند. این امر دو فایده دارد اولاً باعث می شود، فرزندان بدانند هر جا چه دغدغه هایی دارند و تمرکز بهتری بر وظایفشان خواهند داشت. دوماً بسیاری اوقات سختی مسائل دروس می تواند سبب دلسردی و بازماندن فرزندان از درس شود که به کمک دوستان خود می توانند از پس این مشکل برآیند.

البته لازمه ی توفیق این امر آن است که والدین و مربیان نظارت خوبی داشته باشند تا فرزندان به اسم انجام تکالیف به بازیگوشیهای دیگر مشغول نشوند.

  • توجه به بیهوده سپری نکردن اوقات

بیهوده سپری کردن فرصت‌های عمر که به تدریج در این دوره ظهور می‌یابد مشکلی است که زندگی فرد را از جهت‌دار بودن خارج می‌کند. لذا به هیچ‌وجه نباید در برنامه‌هایی که برای طفل در نظر گرفته می‌شود القای بیهودگی وجود داشته باشد. بدین ترتیب در این دوره بازی‌های کودکان نیز که در مقطع اول بیشتر وجود دارد باید هدف‌دار باشد و القای بیهودگی نکند.

حتی تفریح برای تفریح نباید باشد بلکه تفریح هم هدفی متعالی دارد. همانطور که به این مضمون در روایت امام کاظم علیه السلام تصریح شده است: …ساعتى براى پرداختن به لذتهای غیرحرام باشد و به این ساعت است که براى گذراندن آن سه ساعت توانایى پیدا مى‏کنید.

  • توجه دادن به زمان دار بودن برنامه ها

در برنامه‌هایی که برای طفل در نظر گرفته می‌شود لازم است به زمان‌دار بودن برنامه‌ها توجه شود و به طفل نیز این زمان‌دار بودن القا شود تا به تدریج در او توان تدبیر به وجود آید. این القا در برنامه‌ها ولو تفریحات و بازی‌ها موجب القای اهمیت زمان و محدود بودن استفاده از اشیاء و امکانات می‌شود. البته در سنین نزدیک بلوغ و پس از آن این اعمال محدودیت نمی تواند تحمیلی از طرف ما باشد بلکه باید خود او را ملزم به تدوین برنامه و سپس پایبند بودن به برنامه ی خودش کرد. مثلاً می توانید لیست برنامه های تلویزیون را اول هر هفته تهیه کنید و از او بخواهید تا خودش برنامه های مورد علاقه اش را انتخاب کند، تا بهانه ای برای عمل نکردن به  برنامه نماند.

به هر حال از سن ۷ سالگی تا حدود ۱۴ سالگی می توان طوری عمل کرد تا به تدریج فرزندان خودشان اهل برنامه ریزی و منظم شوند  و گرنه پس از این سنین اعمال محدودیت سخت و بلکه ناشدنی است.

  • توجه دادن به زمان‌های خاص

توجه دادن به زمان‌های خاص و بزرگ و جلوه دادن این زمان‌ها، موجب بالا رفتن تمایز طفل نسبت به زمان‌های مختلف خواهد شد.

اختصاصات زمان‌های خاص در ایام زندگی طفل و بزرگداشت آن می‌تواند اهمیت برخی از زمان‌ها را نسبت به برخی زمان‌های دیگر مشخص کند.

نمونه‌هایی از این موارد را می‌توان در سیره عملی اهل بیت علیهم السلام مشاهده کرد:

قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ‏ أَطْرِقُوا أَهَالِیکُمْ فِی کُلِّ لَیْلَهِ جُمُعَهٍ بِشَیْ‏ءٍ مِنَ الْفَاکِهَهِ کَیْ یَفْرَحُوا بِالْجُمُعَهِ. [۶]

شبانگاه هر شب جمعه براى فرزندانتان میوه ببرید تا آنکه ایشان از جمعه خوشحال باشند.

همانطور که قرآن توصیه می کند: ذَکِّرْهُمْ بِأَیَّامِ اللَّه؛ توجه به ایام الله که روز‌های غلبه امر خداست می‌تواند زندگی طفل را به سمت ارزش‌ها سوق دهد.

  • دوره‌های آموزشی مورد نیاز

قرار دادن طفل در دوره‌های آموزشی مورد نیاز واجب است و سبب پی بردن فرزند به اهمیت برنامه ریزی برای آینده و استفاده بهینه از وقت می شود.

اما اولیای محترم فرزندان باید توجه داشته باشند که آموزشهای مورد نیاز هر سن را با مشورت کارشناسان تعیین کرده و از شلوغ کردن برنامه های فرزندان بدون زمان بندی و هدف مندی خودداری کنند. چرا که چه بسا فرزندان بدین وسیله از برخی ضروریات باز می مانند و به ناحق به بی نظمی متهم می شوند در حالی که نرسیدن به همه ی برنامه ها در این شرایط طبیعی است.

امام علی علیه السلام فرمودند: کسی که به کارهای گوناگون بپردازد، تدبیرها کار او را سامان ندهد.[۷]

  • توجه به بهداشت خواب، تغذیه و ورزش

یکی از دلایل مهم بی نظمی در فرزندان تنبلی و کسلی است که از عدم تندرستی نشأت می گیرد. خواب مناسب و به وقت، تغذیه مناسب و توجه ویژه به ورزش در این سن موجب شادابی در سایر دوره‌های زندگی می‌شود.

بدیهی است تنظیم خواب، عزم خانوادگی می طلبد چرا که اغلب فرزندان خودشان برای بیدار ماندن تا پاسی از شب با بهانه های مختلف از جمله دیدن تماشای تلویزیون را  دوست دارند و اگر خانواده از قبل برنامه ای برای زود خوابیدن نداشته باشد، جلوگیری از این کار امکانپذیر نمی شود.

تغذیه مناسب یعنی از خوردن غذاهای سنگین و چرب هنگام خواب پرهیز شود، و دو سه ساعت قبل از خواب شام میل شود و بسیاری موارد دیگر در کتابهای طبی توصیه شده است که باید مادران گرامی لطف کنند هم تعلیم ببینند و هم به کار گیرند.

  • برنامه حفظ و قرائت قرآن

یکی از برنامه‌هایی که لازم است والدین و محیط‌های آموزشی برای طفل قرار دهند برنامه‌ قرائت قرآن و حفظ آن است. کار قرآنی به خصوص حفظ قرآن به دلیل زمان دار بودن می تواند نقش قابل توجهی را در برنامه مند کردن فرزندان ایفا کند.

این برنامه می‌تواند برای کسانی که توان حفظ کامل قرآن را ندارند به صورت حفظ موضوعی و محدودتر اجرا شود.

  • توجه ویژه به نماز و اوقات آن

با توجه به اینکه نمازهای پنجگانه در پنج یا سه نوبت می‌تواند خوانده شود به طور طبیعی توجه به وقت و زمان را در کودک تقویت کند. در روایات برای کودکان خواندن نماز در پنج وقت توصیه نشده است. بلکه با هم خواندن نمازها موجب سهولت بیشتری در انجام این فریضه برای آنها خواهد شد. اقامه نماز در این سن از موانعی چون وقت تلف کردن و تنبلی و… تا حدودی جلوگیری ‌می‌کند.

 

در انتها ضرورت دارد متذکر شویم در اجرای همه ی موارد بالا والدین و مربیان باید نکات مهم زیر را مدنظر داشته باشند:

  • لازم است والدین در برنامه‌های مختلفی که برای طفل در نظر می‌گیرند و به بهانه‌های گوناگون مفهوم وقت و اجل را به نحو مطلوب به وی تفهیم کنند اما قبل از هر چیز اهمیت به وقت باید در سیره عملی والدین نهادینه باشد. و گرنه القاء این اهمیت برای طفل غیر ناصحانه و ناخالصانه خواهد بود. رعایت نظم و ترتیبی که والدین در برنامه‌های خود و نیز قرارهایشان دارند و متعهد کردن طفل به قرارهایش از جمله مواردی است که می‌تواند حس زمان و محدودیت را به طفل بدهد.
  • میزان این بایدها و نبایدها و نحوه ی بیان آنها طوری است که فرزند به تدریج بتواند به جای شنیدن بایدها و نبایدها از جانب والدین و مربیان خود را ملزم به این بایدها و نبایدها کند. بر همین اساس لازم است محدودیت‌های والدین و مربیان زننده و شدید و غیرقابل تحمل نباشد تا اصل وجود محدودیت‌ برای فرزند خوشایند و مطلوب باشد. از رفتارها و گفتارهای نا امید کننده، شتاب زدگی و فشارهای روانی باید دوری کرد.

بنابراین نباید از فرزندی که مثلا اهل مطالعه نیست، به یکباره انتظار داشت روزی ۴ساعت مطالعه کند. چنین دانش آموزی را تشویق کنید تا روزی نیم ساعت مطالعه کند اما مستمرا این رویه را درپیش گیرد. پس از چند هفته می توان از او انتظار داشت روزی یک ساعت مطالعه کند و به همین ترتیب به تدریج میزان مطالعه ی خود را افزایش دهد.

  • تقویت اراده مهم ترین عامل دوری از کسلی و تنبلی و اجرای برنامه ها به نحو مطلوب است. بنابراین همه ی کارهایی که سبب می شود اراده و روحانیت تقویت شود، مسبِّب پشتکار و همت هم می شود و انسان را از تسویف[۸] باز می دارد.

برای شرح عوامل اراده ساز فرصت دیگری لازم است فقط به عنوان مثال باید گفت بسیاری از دستورات اسلام از جمله روزه و نماز از این دست هستند.

باید توجه داشت برنامه های با زمان کم و مداوم بیش از برنامه های طولانی غیرمستمر، اراده ساز است و فرزندان را به تدریج به سمتی سوق می دهد که زمان بیشتری از روزشان را تحت برنامه ی مشخص و مطلوب بیاورند. مثلاً هرچند نمازهای یومیه بیش ازحدود ۱۰دقیقه طول نمیکشد اما مدوامت بر آن یکی از بهترین عوامل اراده ساز است. و یا قرائت قرآن و یا حفظ قرآن روزی ۲۰دقیقه به صورت مستمر بسیار موثر است.

در روایت زیر به این اصل مهم اشاره شده است:

قَالَ علی ع: قَلِیلٌ مَدُومٌ عَلَیْهِ خَیْرٌ مِنْ کَثِیرٍ مَمْلُولٍ مِنْه[۹]

اندک کارى که بر آن مداومت کنى بهتر است از کار زیادى که از آن خسته شوى.

و من الله توفیق

[۱] مشکاه الأنوار فی غرر الأخبار، ص ۲۶۳

[۲] سوره مبارکه مؤمنون، آیات ۵۵-۶۱

[۳] عبدالواحد بن محمد تمیمی آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، ص۱۵۹٫

[۴] مهدی نیلی پور، مدیریت زمان، ص۴

[۵] « تحف العقول»/ ۳۰۲٫

[۶] عده الداعی و نجاح الساعی، ص ۸۵

[۷] نهج البلاغه، ترجمه علی شیروانی

[۸] سوف سوف کردن یعنی کار امروز را به فردا انداختن

[۹] نهج البلاغه، حکمت ۴۴۴

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*